Талап арыз: шарт бойынша берешекті сот арқылы қалай өндіреді

Талап хатқа жауап келмеді, келіссөз нәтиже бермеді. Енді сотқа арыз бересіз. Талап арыз — берешекті өндіруді сұрап сотқа жазылатын арыз. Алдымен талап хат жіберілгеніне көз жеткізіңіз: шарт талап етсе, хатсыз судья арызды қайтарып береді.

Талап арызды қайда беру керек

Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің дауын мамандандырылған ауданаралық экономикалық сот қарайды. Арызды әдетте жауапкердің тұрған жері бойынша бересіз. Жауапкер заңды тұлға болса, оның мүлкі тұрған жері бойынша да беруге болады. Шартта орындау орны көрсетілсе, сол жер бойынша да болады. Тараптар келісіп, соттың орнын өзгерте алады.

Талап арызға не қосылады

Арызды қағазбен немесе электронды құжат түрінде бересіз. Электронды арызды электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) растайсыз. Арызға мыналарды қосыңыз:

1. Арыз бен қосымша құжаттардың көшірмесі: жауапкерлер мен үшінші тұлғалар қанша болса, сонша көшірме.
2. Баж төленгенін растайтын құжат немесе бажды кейінге қалдыру туралы өтініш.
3. Талап негізін көрсететін құжаттар: шарт, акт, шот-фактура.
4. Шарт немесе заң талап хатты міндетті етсе, хат жіберілгенін растайтын құжат.
5. Арызды заңды тұлға берсе, жарғы мен тіркеу туралы анықтаманың көшірмесі.
6. Арызды өкіл берсе, сенімхат.
7. Дәлел жауапкердің қолында болса, оны сұратып алу туралы өтініш.

Арызда сома есебін де көрсетіңіз: негізгі борыш, тұрақсыздық айыбы және олардың жиынтығы.

Баж есебі

Заңды тұлға үшін мүліктік талап арыздағы мемлекеттік баж — сома көлемінің 3 %-ы, бірақ 20 000 АЕК-тен аспайды. АЕК — айлық есептік көрсеткіш. 2026 жылы ол 4 325 теңге, сондықтан жоғарғы шек — 86 500 000 теңге. Сот бұйрығын сұрағанда баж екі есе аз: 1,5 %.

Бажды бірден төлей алмасаңыз, сот актісімен бір жылға дейін кейінге қалдыруға болады.

Арыз немесе сот бұйрығы

Сот бұйрығы — даусыз талаптар бойынша шығатын электронды акт. Судья оны тараптарды шақырмай, сот талқылауынсыз шығарады, ол орындау құжатының күшіне ие. Өтініш түскен соң үш жұмыс күнінде шығады. Талап арыз бойынша іс дайындық біткен күннен бастап екі айға дейін қаралады.

Бұйрық барлық берешекке шықпайды. Мемлекеттік сатып алу және ұлттық компаниялардың сатып алуы бойынша берешек заңдағы тізімде бар, ал қарапайым жеткізу шартындағы жалпы берешек онда жоқ. Шартыңыз қарапайым болса, талап арыз беріңіз. Тұрақсыздық айыбы заңда немесе шартта жазылса, оны да бұйрыққа қосуға болады: судья айыптың мөлшері мен қай кезеңге есептелгенін көрсетеді.

Борышқор бұйрықтың көшірмесін алған күннен бастап он жұмыс күні ішінде қарсылық білдіре алады, сонда бұйрық күшін жояды. Күшін жойса, баж қайтарылмайды, бірақ арыз бергенде есепке алынады.

Талап қою мерзімі

Талап қоюдың жалпы мерзімі — үш жыл. Ол міндеттеме орындалуға тиіс мерзім біткеннен кейін басталады, оны келісіммен өзгертуге болмайды. Борышқор мерзім өткенін сот шешім шығармай тұрып айтуы керек. Негізгі борышқа мерзім өтсе, тұрақсыздық айыбына да өтеді. Сондықтан күнтізбеге басталған күнді жазып қойыңыз.

Негізгі борыштан басқа не сұрайсыз

Негізгі борышпен қатар тұрақсыздық айыбын да сұраңыз. Шартта оның мөлшері жазылмаса, ақша төлемегені үшін айып Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесімен есептеледі. Базалық мөлшерлеме — Ұлттық Банк белгілейтін негізгі ставка. Айыпты қай күнгі ставкамен есептеуді өзіңіз таңдайсыз: арыз берген, шешім шыққан немесе ақша төленген күнгі ставкамен. 2026 жылғы 23 қазаннан бастап базалық мөлшерлеме — 15,75 %, бірақ ол өзгеріп тұрады, сондықтан сотқа жүгінер алдында ағымдағысын тексеріңіз.

Айыппен жабылмаған залалды бөлек өндіресіз. Тым үлкен айыпты сот борышқордың талабы бойынша азайтады.

Ақшаны сотсыз алу

Сот ұзаққа созылады, ал айналым қаражаты бүгін керек. Актіге қол қойылған болса, банктен факторинг желісін ашуға болады: бұл — белгілі бір сомаға дейінгі лимит, соның ішінде банк әр қол қойылған акт үшін соманың көп бөлігін төлемді күтпей сізге аударады. Тапсырыс беруші төлегенде, банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді.

Банк сіздің бұрынғы актілеріңізді тапсырыс беруші қалай төлегеніне қарайды. Тапсырыс беруші бұрын бірде-бір актіңізді төлемеген болса, желі ашылмауы мүмкін.

Қайдан бастау керек

1. Шартты, актіні және талап хатты жинаңыз.
2. Берешек сомасына баж есептеп, сот бұйрығы бола ма, жоқ па, анықтаңыз.
3. Ақша бүгін қажет болса, актілеріңіздің банк желісіне жарайтынын тексеріңіз.

Сотты күтпей ақша алғыңыз келсе, «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады.