Дебиторлық берешекті өтеу: мерзім, тәсілдер және жеделдету тізімі

Дебиторлық берешекті өтеу — тапсырыс берушінің сізге тиісті ақшаны төлеуі. Мерзімінде төлемесе, ақша жұмыстан шығып қалады. Бұл бетте дебиторлық берешекті өтеу мерзімін, оны жеделдету тәсілдерін және әр тәсілдің ақшалай салдарын көрсетеміз.

Өтеу мерзімі қанша

Мерзімді алдымен шарттан қараңыз. Мемлекеттік сатып алуда заң бойынша тапсырыс беруші сіз міндеттемені орындаған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде толық төлеуге тиіс. Үлгілік жеткізу шартында бұл 30 күн актіге қол қойылған күннен саналады.

Мерзімді санауға мысал: актіге 01.09.2026 қол қойылса, 30 күн 01.10.2026 күні аяқталады. Мерзім өткеннен кейінгі әр күн кешігу болып саналады. Бұл шарттағы төлем мерзімі бетінде толығырақ.

Өтеуді жеделдету тізімі

1. Актіге қол қойылғанын және шот-фактура жазылғанын тексеріңіз.
2. Төлем мерзімі аяқталатын күнді шарттан санап, күнтізбеге жазыңыз.
3. Мерзім өтпей тұрып тапсырыс берушіге жазбаша еске салыңыз.
4. Мерзім өткен соң айып пен айыпақыны есептеп, талап етіңіз.
5. Дауды медиациямен шешуді ұсыныңыз.
6. Мемлекеттік сатып алу шарты болса, сот бұйрығына өтініш беріңіз.
7. Ақша тез керек болса, актіні факторингке беріңіз.

Айып пен айыпақы

Үлгілік жеткізу шартында тапсырыс беруші кешіктірген әр күнге төленуге тиісті соманың 0,1 %-ын төлейді, шегі — шарттың жалпы сомасының 10 %-ы. Мысалы, 5 000 000 ₸ төлем 45 күн кешіксе, айып 225 000 ₸ болады. Бірақ секвестр кезінде және мекеменің шотында ақша жетпегенде бұл айып есептелмейді.

Шартта өзге мөлшер жоқ болса, Азаматтық кодекстің 353-бабы бойынша айыпақы Ұлттық банк базалық мөлшерлемесінен есептеледі: 23.10.2026 бастап ол жылына 15,75 %. Сотқа талап қойғанда мөлшерлемені үш күннің біреуі бойынша таңдайсыз: талап қойған күннен, шешім шыққан күннен немесе ақша төленген күннен.

Претензия және медиация

Претензия тәртібі барлық дауда міндетті емес: ол заңда немесе шартта көзделсе ғана міндетті. Претензияға жауап беру мерзімі жалпы заңда жоқ, сондықтан оны шарттан іздеңіз. Претензия тәртібін бұзғанда сот шығындарын бұзушыға жүктейді, ол даудың нәтижесіне байланысты емес.

Медиация — дауды медиатордың көмегімен реттейтін ерікті тәртіп. Азаматтық дау бойынша ол медиация туралы шарт жасалған күннен бастап 30 күнтізбелік күннен кешіктірмей аяқталады, тараптар келіссе, барлығы 60 күнге дейін ұзартуға болады. Медиация ұсынысына 10 күнтізбелік күн ішінде жауап болмаса, ол қабылданбады деп саналады. Медиациядан кейінгі келісімді сот бұйрығына айналдыруға болады.

Сот бұйрығы

Мемлекеттік сатып алу бойынша және квазимемлекеттік сектор сатып алулары бойынша міндеттемелерді орындау туралы талап сот бұйрығымен қаралады. Судья бұйрықты өтініш түскен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде шығарады. Бұйрық электрондық нысанда шығады, шақыру мен сот талқылауы керек емес, ол орындау құжатының күшіне ие.

Мемлекеттік баж бұйрық өтінішіне — талап сомасынан 1,5 %: ол сот талабына алынатын 3 %-тың жартысы. Мысалы, 10 000 000 ₸ талапқа сот бұйрығына 150 000 ₸, талап арызға 300 000 ₸ төлейсіз. Бұйрық күшін жойса, баж қайтарылмайды, бірақ талап арызға есепке алынады.

Ақшаны өтеуді күтпей алу

Өтеуді күтпей-ақ ақша алуға болады. Актіге қол қойылса, банк факторинг желісі бойынша соманың көп бөлігін бірден аударады. Тапсырыс беруші төлегенде банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді. Банк желіні үш жылға дейін ашады. Кейбір банктер, мысалы BCC (ЦентрКредит банкі), кепіл сұрамайды.

Банк сіздің бұрынғы актілеріңізді тапсырыс беруші қалай төлегеніне қарайды. Тапсырыс беруші бұрын бірде-бір актіңізді төлемеген болса, желі ашылмауы мүмкін.

«Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады. Шешімді банк қабылдайды. Берешек мерзімі өтіп кеткен болса, мерзімі өткен дебиторлық берешек бетін оқыңыз.

Не істеу керек

Дебиторлық берешекті өтеу мерзімін өз шартыңыздан санап, әр актіні бір кестеге жазып қойыңыз: сонда қайсысы өтеліп, қайсысы кешігіп жатқаны бірден көрінеді.

1. Барлық ашық актілерді мерзімімен тізіңіз.
2. Мерзімі жақындаған актілерге алдын ала еске салыңыз.
3. Мерзімі өткен берешекке айыпты есептеп, талап етіңіз.
4. Мерзім өткен соң медиацияны немесе сот бұйрығын таңдаңыз.
5. Қайталанатын кешігуге факторингті қараңыз.
6. Дебиторлық берешекті өтеу барысын ай сайын тексеріп, өтелмеген актілердің жалпы сомасын санаңыз.