Мерзімі өткен дебиторлық берешек: кешігуді санау, айып және талап қою мерзімі

Актіге қол қойылды, мерзім өтті, ақша жоқ. Ал мерзімі өткен дебиторлық берешек көп болса, ақша жұмыста емес, басқаның шотында тұр. Төменде кешігуді қалай санауға, берешекті қалай бөлуге, айып пен талап қою мерзімін қалай есептеуге болатыны және қандай қадам жасауға болатыны жазылған.

Мерзімі өткен дебиторлық берешек дегеніміз не

Дебиторлық берешек — тапсырыс берушілер мен сатып алушылардың сізге әлі төлемеген ақшасы. Шарттағы төлем күні өтіп, ақша келмесе, берешектің мерзімі өтеді. Төлем күнін өз шартыңыздан қараңыз. Мемлекеттік сатып алуда: заң бойынша тапсырыс беруші сіз міндеттемені орындаған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде толық төлеуге тиіс. Үлгілік жеткізу шартында бұл 30 күн актіге қол қойылған күннен саналады. Ұлттық компаниялар заң бойынша 30 жұмыс күні ішінде, яғни шамамен алты аптада төлеуге тиіс, ал Қордың үлгілік шарттарында мерзім қысқарақ: актіге қол қойылған күннен бастап 30 күнтізбелік күн (шамамен төрт апта).

Кешігу күнін қалай санайды

Кешігу төлем мерзімі біткен күннің ертесінен басталады. Мысалы, актіге 1 қыркүйекте қол қойылды. 30 күнтізбелік күн 1 қазанда бітеді, кешігу 2 қазаннан басталады. 15 қарашаға дейін 45 күн жиналады: қазанда 30 күн (2–31 қазан) және қарашада 15 күн. Мерзім біткенге дейінгі күндерді кешігуге қоспаңыз.

Берешекті жасына қарай бөліңіз

Мерзімі өткен берешектің бәрі бірдей емес, әр топқа өз қадамы керек. Сондықтан берешекті кешігу күніне қарай топқа бөліңіз. Мысалы, мерзімі өткен дебиторлық берешектің жалпы сомасы 10 000 000 ₸ болсын:

Бұл мысалда 90 күннен ескі берешек 3 300 000 ₸, яғни үштен бірі. Мұндай кестені ай сайын жасасаңыз, қай тапсырыс берушіге бірінші хабарласу керегі көрінеді.

Айып: күніне 0,1 %

Мемлекеттік сатып алудың үлгілік жеткізу шартында тапсырыс беруші әр кешіккен күнге төленбеген соманың 0,1 %-ын тұрақсыздық айыбы ретінде төлейді, барлығы шарт сомасының 10 %-ынан аспайды. Мысалы, 5 000 000 ₸ төлем 45 күн кешіксе: 5 000 000 × 0,1 % × 45 = 225 000 ₸. Шарт сомасы да 5 000 000 ₸ болса, айыптың шегі 500 000 ₸.

Бюджет қысқарса немесе мекеменің шотында ақша жетпесе, бұл айып есептелмейді. Сондықтан ақша жоспарын айыпқа сеніп құрмаңыз. Толығырақ тұрақсыздық айыбы бетінде.

Талап қою мерзімі: үш жыл

Жалпы талап қою мерзімі — үш жыл, оны шартпен өзгертуге болмайды. Төлем күні белгілі болса, мерзім сол күн біткен соң басталады. Мерзім өткен соң да сотқа бара аласыз: сот оны өзі қолданбайды. Бірақ шешім шыққанға дейін тапсырыс беруші мерзімге сілтесе, сот талапты қанағаттандырмайды. Негізгі қарыз бойынша мерзім өтсе, айып бойынша да өтеді. Талапты басқаға сатсаңыз да, мерзім жаңадан басталмайды.

Үш жыл бойы өтелмеген берешек салықта күмәнді талап болады, оны шегерімге жатқызуға болады. Бұл туралы күмәнді дебиторлық берешек бетінде.

Не істеуге болады

1. Талап хат жіберу. Талап хат — тапсырыс берушіге сотқа дейін жазбаша жіберілетін талап. Заң немесе шарт талап етсе, онсыз сот талап арызды қайтарады. Жауап мерзімін шарттан қараңыз.
2. Сот бұйрығын сұрау. Берешек мемлекеттік сатып алу немесе квазимемлекеттік сектордың сатып алу шартынан туса, сот бұйрығын сұрауға болады. Судья оны 3 жұмыс күні ішінде шығарады, заңды тұлғаға баж — талап сомасының 1,5 %-ы.
3. Берешекті сату. Мысалы, eFactoring (электрондық факторинг орталығының онлайн-платформасы) төлем мерзімі 180 күнге дейін өтіп кеткен актіні сатып алып, акт сомасының 95 %-ын бір төлеммен береді. Толығырақ дебиторлық берешекті сату бетінде.

Жаңа берешектің алдын алу

Ескі берешекпен айналысып жатқанда, жаңа актілердің ақшасын күтпеуге болады. Ол үшін банкте факторинг желісін ашасыз. Актіге қол қойылса, банк соманың көп бөлігін бірден аударады. Тапсырыс беруші төлегенде банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді. Банк желіні үш жылға дейін ашады. Кейбір банктер, мысалы BCC (ЦентрКредит банкі), кепіл сұрамайды.

Банк сіздің бұрынғы актілеріңізді тапсырыс беруші қалай төлегеніне қарайды. Тапсырыс беруші бұрын бірде-бір актіңізді төлемеген болса, желі ашылмауы мүмкін. «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады. Шешімді банк шығарады.