Айналым қаражаты: қажеттілікті санау және ақша актіде тұрып қалса не істеу
Қысқаша. Айналым қаражаты — жалақыға, салыққа және жеткізушілерге күн сайын кететін ақша. Оның бір бөлігі дебиторлық берешекте, яғни тапсырыс берушілер сізге әлі төлемеген қол қойылған актілерде тұрып қалады. Қанша керек екенін білу үшін бір күндік шығынды ақша түскенге дейінгі күн санына көбейтіңіз. Ал актідегі ақшаны күтпей алуға банктің факторинг желісі жарайды.
Ақшасы жетпейтін бизнес табысты болуы мүмкін: есепте пайда бар, бірақ шотта ақша жоқ. Жиі себеп мынау: жұмыс тапсырылды, ал ақшасы әлі келмеді. Төменде айналым қаражатының қанша керек екенін қалай санауға болатыны және жетпесе, оны қайдан алатыны жазылған.
Айналым қаражаты дегеніміз не
Бизнестің мүлкі екі түрлі болады. Негізгі құралдар — ғимарат, техника, жабдық — жылдар бойы қызмет етеді. Ал айналым қаражатына шоттағы ақша, қоймадағы тауар мен материал және тапсырыс берушілердің сізге төлейтін ақшасы кіреді: бәрі бір жылдың ішінде ақшаға айналып, қайта жұмсалып отырады. Осы ақшадан жалақы, салық, жеткізушілердің шоты төленеді.
Ақша қайда тұрып қалады
Ақшаның бір бөлігі қоймада, тауар мен материал түрінде жатады. Екінші бөлігі — дебиторлық берешек: жұмысты тапсырдыңыз, актіге қол қойылды, бірақ тапсырыс беруші әлі төлемеді.
Мемлекеттік тапсырыс берушімен жұмыс істесеңіз, бұл бөлік үлкен болады. Тапсырыс беруші актіге 3 жұмыс күні ішінде қол қояды. Заң бойынша тапсырыс беруші сіз міндеттемені орындаған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде толық төлеуге тиіс. Үлгілік жеткізу шартында бұл 30 күн актіге қол қойылған күннен саналады. Тапсырыс беруші мемлекеттік мекеме болса, төлемді қазынашылық өткізеді. Қазынашылық тапсырыс берушінің төлем шотын келесі жұмыс күнінен кешіктірмей орындайды немесе қайтарады. Бірақ мекеменің шотында ақша жоқ болса, төлем кешігеді. Сонда жұмыс тапсырған күннен ақша келгенге дейін бір айдан астам уақыт өтуі мүмкін.
Қанша айналым қаражаты керек
Есеп қарапайым: бір күндік шығынды ақша түскенге дейінгі күн санына көбейтесіз. Күніне 300 000 ₸ жұмсайтын компанияның мысалы:
| Ақша неше күннен кейін түседі | Есеп | Керек айналым қаражаты |
|---|---|---|
| 30 күн | 300 000 × 30 | 9 000 000 ₸ |
| 45 күн | 300 000 × 45 | 13 500 000 ₸ |
Осы соманы ақша келгенше өз қорыңыздан төлейсіз. Қор жетпесе, жалақы мен салық кешігуі мүмкін. Өз мерзіміңізді шарттағы төлем мерзімі бетінен тексеріңіз.
- Күндік шығын 300 000 ₸ × ақша түскенге дейінгі 30 күн = 9 000 000 ₸
- 45 күн болса 13 500 000 ₸
Айналым қаражатын қайдан алуға болады
Банктен алудың төрт жолы бар.
| Жол | Қалай жұмыс істейді | Не ескеру керек |
|---|---|---|
| Овердрафт | шотта ақша жетпегенде банк қысқа мерзімге қарыз береді | мерзімі қысқа, қарызды өзіңіз қайтарасыз |
| Жаңартылатын кредиттік желі | бір лимитті қайта-қайта пайдаланасыз | күнделікті төлемге жарайды, қарызды өзіңіз қайтарасыз |
| Жаңартылмайтын кредиттік желі | лимитті бір рет немесе бөліп аласыз, таусылған соң жабылады | көбіне белгілі бір жобаға береді |
| Факторинг желісі | актіге қол қойылса, банк соманың көп бөлігін бірден аударады | тапсырыс беруші төлегенде банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді |
Алғашқы үшеуінде банк бүкіл бизнесіңізге қарап қарыз береді, оны өз табысыңыздан қайтарасыз. Факторинг желісі нақты қол қойылған актіге байланған: тапсырыс беруші төлегенде банкпен есеп жабылады.
Актідегі ақшаны факторинг желісімен алу
Жоғарыдағы мысалға оралайық: сізге 9 000 000 ₸ керек, ал қолыңызда 10 000 000 ₸-лік қол қойылған акт бар. BCC (ЦентрКредит банкі) акт сомасының 90 %-ына дейін береді, яғни 9 000 000 ₸-ге дейін. Бұл бір айлық қажеттілікті толық жабады. Банк бұл ақшаға сыйақы алады: BCC-де ставка жылына 8,5 %-дан басталады. Тапсырыс беруші төлегенде банкпен есеп жабылады: қалған 1 000 000 ₸-ден банк ақысы шегеріліп, қалғаны сізге келеді.
Банк желіні үш жылға дейін ашады. Кейбір банктер, мысалы BCC, кепіл сұрамайды. Желі ішіндегі әр жеке аударым транш деп аталады, BCC-де бір транштың мерзімі 180 күнге дейін.
Банк нені қарайды
Банк сіздің бұрынғы актілеріңізді тапсырыс беруші қалай төлегеніне қарайды. Тапсырыс беруші бұрын бірде-бір актіңізді төлемеген болса, желі ашылмауы мүмкін. «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады. Шешімді банк шығарады.
Ай сайын не тексеру керек
- Бір күндік орташа шығыныңызды санаңыз: жалақы, салық, жалдау, жеткізушілер.
- Қол қойылған, бірақ төленбеген актілердің тізімін жасаңыз.
- Әр актінің төлем мерзімін шарттан жазып алыңыз.
- Ақша түскенге дейінгі күн санын шығынға көбейтіп, айналым қаражаты қанша керек екенін шығарыңыз.
- Бұл сома шоттағы ақшадан көп болса, желіні ақша таусылмай тұрып ашыңыз. Қосымша оқыңыз: айналым қаражатын толықтыру және дебиторлық берешек.
Факторинг желісін ашқыңыз келе ме?Факторинг сізге сай келе ме, тексеремізТапсырыс берушіңізді қай банк алатынын біліңіз
Тапсырыс берушілеріңізбен жұмыс істейтін банкті таңдап, құжаттар мен өтінімді дайындаймыз.Актілер мен тапсырыс берушінің төлем тарихын қараймыз: банк үшін ең маңыздысы осы.Актілеріңізге банктердің шарттарын салыстырып, желіні қалай пайдалану керегін түсіндіреміз. Жұмыс уақытында хабарласамыз. Желі туралы шешімді банк қабылдайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Айналым қаражаты дегеніміз не?
Бизнес күн сайын жұмсайтын ақша: жалақы, салық, жеткізушілерге төлем. Оған шоттағы ақша, қоймадағы тауар және тапсырыс берушілер әлі төлемеген актілер кіреді.
Қанша айналым қаражаты керек екенін қалай санаймын?
Бір күндік шығынды ақша түскенге дейінгі күн санына көбейтіңіз. Күніне 300 000 ₸ жұмсап, ақшаны 30 күннен кейін алсаңыз, 9 000 000 ₸ керек.
Айналым қаражатын қайдан алуға болады?
Овердрафттан, жаңартылатын кредиттік желіден немесе факторинг желісінен. Соңғысында банк қол қойылған акт сомасының көп бөлігін бірден аударады.
Факторинг желісінің кредиттен айырмасы неде?
Кредитте банк сіздің бизнесіңізге қарап қарыз береді, оны өз табысыңыздан қайтарасыз. Факторинг желісінде банк қол қойылған актіге қарап, соманың көп бөлігін бірден аударады. Тапсырыс беруші төлегенде банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді.
Тақырып бойынша тағы
Дереккөздер және тексерілген күні
- BCC (ЦентрКредит банкі) журналы - овердрафт пен кредиттік желі, тексерілді 2026-11-14
- BCC (ЦентрКредит банкі) - Факторинг, тексерілді 2026-11-15
- CDB.kz - дебиторлық және кредиторлық берешек, тексерілді 2026-11-14
- Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидалары (ҚР Қаржы министрінің 09.10.2024 № 687 бұйрығы), тексерілді 2026-11-14