Цессия шарты: талап ету құқығын қалай береді

Кредитор ақшаны күтпей, талабын басқа адамға сатқысы келсе, цессия жасайды. Бұл борышты емес, борышты талап ету құқығын беру: борыш та, оны төлейтін борышқор да сол күйінде қалады.

Цессия дегеніміз не

Цессия — кредитор өз талабын басқа адамға беретін мәміле. Кодекс оны талап ету құқығын беру деп атайды. Талабын берген кредитор — бастапқы кредитор, талапты алған адам — жаңа кредитор. Тәжірибеде оларды цедент және цессионарий деп те атайды, бірақ кодексте мұндай сөздер жоқ.

Мысалы, «А» компаниясы «Б» компаниясынан 3 000 000 теңге талап етеді. «А» бұл талапты «В» компаниясына 2 700 000 теңгеге береді. Баға шартта келісіледі: ол талап сомасынан төмен де, жоғары да болуы мүмкін. Салық салдары талап ету құқығын беру бөлімінде жазылған.

Борышқордың келісімі керек пе

Әдетте керек емес. Келісім заң немесе шарт талап еткенде ғана қажет. Кредитордың жеке басы борышқор үшін маңызды болса, борышқордың келісімінсіз талапты беруге болмайды. Шарт жасар алдында мұны тексеріңіз.

Цессия шартын қалай жасайды

1. Талапты беруге болатынын тексеріңіз: ол заңға және бастапқы шартқа қайшы болмауға тиіс.
2. Нысанын таңдаңыз. Шарт бастапқы мәміле қандай нысанда жасалса, солай жасалады: қарапайым жазбаша не нотариалдық. Мәміле мемлекеттік тіркеуге жатса, талапты беру де тіркеледі.
3. Шартты жасаңыз: ішінде не болатыны төменде.
4. Борышқорға жазбаша хабарлама жіберіңіз: хабарламадан кейін борышқор жаңа кредиторға төлейді.
5. Бастапқы кредитор жаңа кредиторға құжаттар мен мәліметтерді береді.

Шартқа не жазады

Шартқа бес нәрсе жазылады. Біріншісі — тараптар: бастапқы және жаңа кредитор. Екіншісі — талаптың өзі: қай шарттан, қандай сомаға және қай күннен басталатыны. Үшіншісі — баға мен оны төлейтін күн. Төртіншісі — бастапқы кредитор құжаттар мен мәліметтерді беретін мерзім. Бесіншісі — талап заңсыз болып шықса, бастапқы кредитордың не істейтіні.

Жоғарыдағы мысалда «А» компаниясы 300 000 теңге аз алады, бірақ ақшаны борышқордың төлемін күтпей алады.

Жаңа кредитор не алады

Шартқа екі кредитор қол қояды, ал борышқорға тек хабарлама жібереді. Талап жаңа кредиторға сол көлемде және сол шарттармен өтеді: кепілмен және әлі төленбеген сыйақыны (пайызды) алу құқығымен қоса. Хабарлама алған сәтте борышқордың бастапқы кредиторға қарсылықтары болса, оларды жаңа кредиторға да айта алады.

Талап қою мерзімі (жалпы ереже бойынша үш жыл) өзгермейді: талап жаңа кредиторға өткенде, бұл мерзім жаңадан басталмайды.

Бастапқы кредитор неге жауап береді

Ол талаптың жарамдылығына жауап береді: талап заңсыз болып шықса, жаңа кредитор шығынды одан сұрайды. Ал борышқор төлемесе, бастапқы кредитор жауап бермейді. Ол өзі кепілгер болса не шартта солай жазылса ғана жауап береді.

Борышты ауыстыру басқа мәміле

Борышты басқа адамға аударғанда кредитордың келісімі керек. Ал цессияда борышқордың келісімі әдетте керек емес. Бірін екіншісімен шатастырмау үшін мынаны есте ұстаңыз: цессия талапты береді, борышты аудару борышты береді.

Қайдан бастау керек

1. Бастапқы шартты және талапты растайтын құжаттарды жинаңыз.
2. Келісімнің қажеттігін және мәміле нысанын тексеріңіз.
3. Шартты жасап, борышқорға жазбаша хабарлама жіберіңіз.

«Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері құжаттарыңызды қарап, дұрыс нысанды таңдауға көмектеседі.