Күмәнді дебиторлық берешек: қашан пайда болады және шегерімге қанша жатқызуға болады

Тапсырыс беруші жылдар бойы төлемесе, ақшадан бөлек салық та жоғалады: кірісті көрсеттіңіз, салығын төледіңіз, ал ақша келмеді. Салық кодексі мұндай жағдайда шығынды үш жылдан кейін шегеруге жол береді: берешек сонда күмәнді дебиторлық берешек деп есептеледі. Төменде күмәнді дебиторлық берешек қашан пайда болатыны, шегерімге қанша жатқызуға болатыны және оған не керегі жазылған.

Күмәнді дебиторлық берешек дегеніміз не

Бұл сөзді бухгалтерия мен салық әртүрлі түсінеді. Бухгалтерияда күмәнді берешек — мерзімінде өтелмеген және кепілмен, кепілдікпен қамтамасыз етілмеген берешек. Бухгалтер күтілетін шығынға резерв, яғни алдын ала есептелген шығын жасауы мүмкін, бірақ салықта мұндай резерв шегерім бермейді.

Салықта бәрі нақты: Салық кодексі «күмәнді талап» деген ұғымды қолданады және оның шарттарын жазады. Шегерімді тек сол шарттар орындалса жасайсыз.

Берешек қалай күйін өзгертеді

Дебиторлық берешек түрлері — бір берешектің уақыт өте ауысатын төрт күйі:

1. Ағымдағы: төлем мерзімі әлі бітпеген.
2. Мерзімі өткен: мерзім бітті, ақша келмеді.
3. Күмәнді талап: үш жыл бойы өтелмеді, енді шегерімге жатады.
4. Есептен шығарылған талап: борышкер таратылды, банкрот деп танылды немесе талап заңды күшіне енген сот шешімімен есептен шығарылды.

Есептен шығарылған талаптың өз ережесі бар, ол күмәнді талапқа қолданылмайды. Ол туралы дебиторлық берешекті есептен шығару бетінде.

Талап күмәнді болатын үш белгі

Үшеуі де бар болса, бұл салықта күмәнді дебиторлық берешек болады.

Үш жылды қалай санайды

Төлем мерзімі белгілі болса, үш жыл сол мерзім біткен күннің ертесінен басталады. Мерзім белгісіз болса, тауарды берген, жұмысты орындаған немесе қызметті көрсеткен күннен санайсыз.

Мысалы, акт бойынша төлем мерзімі 2026 жылғы 1 қазанда бітті. Үш жыл 2 қазаннан басталып, 2029 жылғы 1 қазанда аяқталады. Шегерімді үш жыл біткен салық кезеңінде, яғни 2029 жылы жасайсыз. Ертерек жасай алмайсыз.

Талап қою мерзімі де үш жыл және ол да төлем мерзімі біткен соң басталады. Демек талап салықта күмәнді болған кезде, тапсырыс беруші сотта мерзімге сілтесе, сот талапты қанағаттандырмайды.

Шегерімге қанша жатқызуға болады

Шегерімге талап сомасын және оған есептелген тұрақсыздық айыбын жатқызасыз. Бірақ бұл сома бұрын кіріс ретінде көрсеткен сомадан аспауы керек.

Мысалы, акт 10 000 000 ₸, айып 500 000 ₸, ал кірісте сіз тек 10 000 000 ₸ көрсеткенсіз. Сонда шегерім 10 000 000 ₸-ден аспайды: көрсетілмеген кірістен шегерім жасалмайды.

Шегерімге қандай екі шарт керек

1. Құжат: талап пайда болғанын растайтын шарт, акт, электрондық шот-фактура.
2. Есептегі жазба: талап шегерімге жатқызған күні бухгалтерлік есепте тұруы керек немесе одан бұрын шығынға жазылған болуы керек.

Біреуі болмаса, шегерім жоқ. Сондықтан ескі берешектің құжаттарын үш жылдан артық сақтаңыз.

Талапты сатсаңыз

Талапты басқаға сатсаңыз, шегерім — талап сомасы мен сату бағасының айырмасы. Мысалы, 10 000 000 ₸ талапты 9 000 000 ₸-ге сатсаңыз, айырма 1 000 000 ₸. Оны да сатқан күні емес, үш жылдық кезең біткенде шегересіз. Толығырақ дебиторлық берешекті сату бетінде.

Талап күмәнді болмасын десеңіз

Шегерім ақшаның орнын толтырмайды, сондықтан берешекті үш жылға жеткізбеген жөн. Мерзімі өткен соң тапсырыс берушіге талап хат жіберіңіз, ал мемлекеттік сатып алу шарты бойынша берешекке сот бұйрығын сұрауға болады. Тәсілдері берешекті өндіріп алу бетінде.

Ал жаңа актілердің ақшасын күтпеу үшін банкте факторинг желісін ашуға болады: актіге қол қойылса, банк соманың көп бөлігін бірден аударады, тапсырыс беруші төлегенде банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді. Банк сіздің бұрынғы актілеріңізді тапсырыс беруші қалай төлегеніне қарайды. Тапсырыс беруші бұрын бірде-бір актіңізді төлемеген болса, желі ашылмауы мүмкін. «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады.