Реверсивті факторинг: сатып алушы кейін төлейді, өнім беруші ақшаны ерте алады

Әдетте ақша сұрап банкке өнім беруші барады. Мұнда керісінше: бастаманы ірі сатып алушы көтереді. Ол төлемді кейінге қалдырғысы келеді, ал өнім берушіге ақша ерте керек. Екеуінің арасында қаржыландырушы тұрады, яғни ақша беретін банк немесе факторинг компаниясы.

Реверсивті факторинг дегеніміз не

Азаматтық кодекс факторингті «ақшалай талапты беріп қаржыландыру» деп атайды. Өнім беруші төлем алу құқығын қаржыландырушыға береді, ал қаржыландырушы оған ақша төлейді. Реверсивті түрде бастамашы ғана басқа: бағдарламаны сатып алушы ашады да, өз өнім берушілерін соған шақырады. Сатып алушы төлемді ұзартады, сіз ақшаны күтпей аласыз.

Қалай жұмыс істейді

Схема төрт қадамнан тұрады.

1. Сатып алушы қаржыландырушымен келісім жасап, өнім берушілерін бағдарламаға шақырады.
2. Сіз тауарды жеткізесіз немесе жұмысты тапсырасыз, шот-фактура шығарасыз.
3. Қаржыландырушы шотты мерзімінен бұрын төлейді, жеңілдігін ұстап қалады.
4. Сатып алушы келісілген күні ақшаны қаржыландырушыға қайтарады.

Қазақстанда мұндай өнім бар. Мысалы, CreditFlow (микроқаржы ұйымы) оны «сатып алушыларға арналған факторинг» деп атайды. Сомасы 10 млн-нан 200 млн теңгеге дейін, мерзімі 6 айға дейін. Өнім берушіге ақшаны CreditFlow өзі төлейді, сатып алушы оған кесте бойынша қайтарады.

Мысал: 5 000 000 теңгелік шот

Сатып алушы 5 000 000 теңгелік шотты 60 күннен кейін төлейтін болды делік. Сіз бағдарламаға кірдіңіз, қаржыландырушы шотты бірден төлеп, 2 % жеңілдік ұстады. Сонда қолыңызға 4 900 000 теңге тиеді, ал 100 000 теңге — ақшаны 60 күн ерте алғаныңыздың бағасы.

Жылдық есепке шаққанда, бұл шамамен 12 % болады: 2 %-ды 365-ке көбейтіп, 60-қа бөлеміз. Сатып алушы 60-шы күні қаржыландырушыға 5 000 000 теңгені толық қайтарады. Мұндағы 2 % — мысал үшін алынған сан. Нақты жеңілдікті бағдарлама шартынан қарап, банктегі ставкамен дәл осылай жылдыққа келтіріп салыстырыңыз.

Факторинг түрлері

Факторингті үш белгісіне қарап ажыратады.

• Кім бастайды. Әдеттегі факторингті өнім беруші, реверсивтісін сатып алушы бастайды.
• Ақша қашан келеді. Көбіне жеткізіп болған соң, шот немесе акт бойынша келеді. Жеткізуге дейін беретін нұсқа да бар. eFactoring — электрондық факторинг орталығының онлайн-платформасы. Оның «ТФ Pro» өнімінде шарттың 70 %-ы жеткізуге дейін беріледі, қалған 30 %-ы актіден кейін келеді, комиссиясы ұсталады. Бұл өнім ЖШС-ге жарамайды: оны тек жеке кәсіпкер тауар жеткізгенде алады.
• Тәуекел кімде қалады. Бұл туралы келесі бөлімде.

Сатып алушы төлемесе

Азаматтық кодекс бойынша, шартта басқаша жазылмаса, сатып алушының төлемей қалғанына өнім беруші жауап бермейді. Шартта басқаша жазуға болады, сондықтан нарықта екі нұсқа да кездеседі. Регрессті факторингте сатып алушы төлемесе, алған ақшаны қаржыландырушыға өзіңіз қайтарасыз. Регрессіз факторингте бұл тәуекелді қаржыландырушы көтереді. Қол қоймас бұрын шарттың тәуекел туралы бөлімін оқыңыз. Толығырақ регресс бетінде.

Реверсивті факторинг пен факторинг желісінің айырмасы

Факторинг желісін банк ашады. Актіге қол қойылса, банк соманың көп бөлігін бірден аударады. Сатып алушы төлегенде банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді. Банк желіні үш жылға дейін ашады. Кейбір банктер, мысалы BCC (ЦентрКредит банкі), кепіл сұрамайды.

Кімге жарайды

Ірі сатып алушының тұрақты өнім берушілеріне реверсивті факторинг ыңғайлы. Бірақ бағдарламаны сатып алушының өзі іске қосады, ол әр сатып алушыда бола бермейді. Сондықтан алдымен сатып алушыңыздан осындай бағдарлама бар-жоғын сұраңыз.

Мемлекеттік сатып алуға немесе Самұрық-Қазына компанияларына жеткізсеңіз, бағдарламаны күтудің қажеті жоқ: факторинг желісін банкте өзіңіз аша аласыз. Мұнда сатып алушыны тапсырыс беруші дейді. Банк сіздің бұрынғы актілеріңізді тапсырыс беруші қалай төлегеніне қарайды. Тапсырыс беруші бұрын бірде-бір актіңізді төлемеген болса, желі ашылмауы мүмкін.

Сатып алушыға қоятын сұрақтар

Бағдарлама ұсынылса, қол қоймас бұрын төрт нәрсені сұраңыз.

1. Ақшаны кім береді: банк пе, факторинг компаниясы ма?
2. Ерте төлегені үшін қаржыландырушы қанша жеңілдік ұстайды?
3. Бағдарламаға кіру шарты қандай, қандай құжат керек?
4. Сатып алушы төлемей қалса, ақшаны кім қайтарады?

Жауабын жазбаша алыңыз да, банктегі факторинг желісінің шартымен салыстырыңыз.

Қайдан бастау керек

Өзіңізге екі сұрақ қойыңыз: сатып алушыңыз реверсивті факторинг ұсына ма және қолыңызда қол қойылған актілер бар ма? Бірінші жауап «жоқ», екіншісі «иә» болса, банктегі факторинг желісінен бастаңыз. Екеуі де «иә» болса, екі жолдың бағасын, мерзімін және тәуекелін салыстырыңыз.

«Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады.