Шарт бойынша тұрақсыздық айыбы: қалай жазады және қалай есептейді
Қысқаша. Шартқа тұрақсыздық айыбы жазбаша жазылады: тіркелген сома (айыппұл) немесе күніне пайыз (өсімпұл). Өсімпұлға шек қою жөн, әйтпесе сома шектеусіз өсе береді. Ставка жазылмаса, ақша кешіккенде Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі қолданылады.
Шарт жасасқанда тұрақсыздық айыбы туралы жолды көбі асығыс жазады, ал төлем кешіккенде дәл сол жол керек болады. Төменде оны қалай жазу және қалай есептеу керегі көрсетілген.
Тұрақсыздық айыбы: айыппұл мен өсімпұл
Тұрақсыздық айыбы — міндеттемені бұзғаны, әсіресе кешіктіргені үшін төленетін сома. Оның мөлшерін шарт орындалмаған міндеттеме сомасының пайызымен немесе тіркелген сомамен көрсетеді. Тіркелген сома айыппұл болады, күніне пайыз — өсімпұл. Айыппұлда есептейтін ештеңе жоқ, ал өсімпұл күн сайын өсіп, шекке жетуі мүмкін.
Кредиторға залалды дәлелдеудің қажеті жоқ. Айып туралы келісім жазбаша жасалмаса, жарамсыз, сондықтан оны ауызша қалдырмаңыз.
Шартта не жазылады
Өсімпұлды жазғанда бес нәрсені көрсетіңіз: қандай соманың үстінен есептеледі, ставка қанша, қай күннен басталады, қай күнге дейін жүреді және шек қанша. Шегін қоймасаңыз, кешіккен сайын сома шектеусіз өсе береді.
Есептеу
Мысалы, шарт бойынша төленбеген сома 3 000 000 теңге, ставка — күніне 0,1 %. Бір күнге 3 000 теңге шығады.
| Кешіккен күн | Өсімпұл |
|---|---|
| 10 күн | 30 000 теңге |
| 30 күн | 90 000 теңге |
| 60 күн | 180 000 теңге |
| 100 күн | 300 000 теңге |
Шарт сомасы да 3 000 000 теңге болып, шек шарт сомасының 10 %-ы деп жазылса, айып 100-ші күні 300 000 теңгеге жетіп, ары қарай өспейді.
Мемлекеттік сатып алу шарттарында
Мемлекеттік сатып алудың үлгілік шартында тапсырыс беруші төлемді кешіктірсе, әр күн үшін 0,1 % төлейді, шегі — шарт сомасының 10 %-ы. Өнім беруші жеткізуді кешіктірсе, 0,1 % төлейді, шегі — 15 %. Жұмыс пен қызмет шарттарында да сол сандар. Толық есеп мемлекеттік сатып алу бетінде жазылған.
Шартта ставка жазылмаса
Төлемді кешіктірсе және шартта мөлшер болмаса, айып Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесімен есептеледі. 23.10.2026 бастап ол 15,75 % жылдық. Есепті бағалап көру үшін мынаны алыңыз: борыш × 15,75 % ÷ 365 × кешіккен күн.
Екі жаққа да жазыңыз
Тұрақсыздық айыбының мөлшерін тек борышқорға емес, екі жаққа да жазған дұрыс: кім кешіксе, сол төлейді. Мемлекеттік сатып алуда заң екі жақтың да жауапты болуын талап етеді. Сатып алушы төлемді кешіктірсе — бір ставка, сатушы жеткізуді кешіктірсе — екінші ставка, ал шек екеуіне де қойылады.
Талап қою мерзімі
Айыпты өндіру үшін талап қою мерзімі — үш жыл. Негізгі борыш бойынша мерзім өтсе, тұрақсыздық айыбы бойынша да өтеді. Алдымен талап хат жіберіңіз, жауап келмесе, сот бұйрығын сұраңыз: оған берешекпен бірге айыпты да қосуға болады.
Сот пен залал
Тұрақсыздық айыбы тым көп болса, сот оны азайта алады, бірақ тек борышқор өтініш білдірсе. Залал айып жаппаған бөлігінде өтеледі.
Айыпты өндіру уақыт алады. Ақша бүгін керек болса, актіге қол қойылған соң банк факторинг желісі бойынша соманың көп бөлігін сізге аударады. Тапсырыс беруші төлегенде, банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді.
Қанша тұрақсыздық айыбы жиналды
Мысал. Мөлшерлеме мен шекті шартыңыздан алыңыз: мемлекеттік сатып алудың үлгілік шартында күніне 0,1 %, 10 %-дан аспайды.
«Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады.
Дау жүріп жатқанда ақша қазір керек пе?Акт бойынша ақшаны сотсыз алуға бола ма, тексеремізАктіңізді қай банк алатынын біліңіз
Актіге қол қойылса, ақшаны сотты күтпей, факторинг желісі арқылы алуға болады.Акт пен тапсырыс берушіні қарап, мұндай актілермен қай банк жұмыс істейтінін айтамыз.Тұрақсыздық айыбын әрі қарай талап ете бересіз, ал акт бойынша ақшаны ертерек аласыз. Жұмыс уақытында хабарласамыз. Желі туралы шешімді банк қабылдайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Шартқа тұрақсыздық айыбын қалай жазады?
Жазбаша жазыңыз: ауызша келісім жарамсыз. Мөлшерін тіркелген сома не күніне пайыз етіп көрсетіңіз және шегін қойыңыз.
Айыппұл мен өсімпұлдың айырмасы неде?
Айыппұл — тіркелген сома, есептейтін ештеңе жоқ. Өсімпұл күн сайын өсіп отырады, сондықтан оған есеп пен шек керек.
Шартта ставка жазылмаса, қалай есептейді?
Ақша кешіксе, Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесімен: 23.10.2026 бастап 15,75 % жылдық. Есепті бағалап көру үшін борыш × ставка ÷ 365 × күн алыңыз.
Тұрақсыздық айыбының шегі қанша болады?
Мемлекеттік сатып алудың үлгілік шартында тапсырыс беруші үшін шарт сомасының 10 %-ы, өнім беруші үшін 15 %-ы. Жеке шартта шекті өзіңіз жазасыз.
Сот шарттағы айыпты азайта ала ма?
Алады, бірақ борышқор өтініш берсе ғана. Залал айып жаппаған бөлігінде өтеледі.
Тақырып бойынша тағы
Дереккөздер және тексерілген күні
- Азаматтық кодекс (жалпы бөлім), 293, 294, 296, 297, 351, 353-баптар, тексерілді 2026-11-15
- Мемлекеттік сатып алу қағидалары, үлгілік шарттар, тексерілді 2026-11-15