Шарт бойынша төлемді кешіктіру: өнім берушінің құқығы және тұрақсыздық айыбын есептеу

Төлем мерзімі өтіп кетті, ал шотқа ақша түскен жоқ. Мұндай жағдайда заң өнім берушіні қорғайды. Бірақ айыпты алғыңыз келсе, есеп дұрыс, құжаттар толық болуы керек.

Төлемді кешіктіру қай күннен басталады

Шартта жазылған төлем күні өтсе, келесі күннен бастап төлем кешікті деп саналады. Ол күн қай оқиғадан саналатыны да шартта жазылады.

Мемлекеттік сатып алуда заң бойынша тапсырыс беруші сіз міндеттемені орындаған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде төлеуге тиіс. Үлгілік жеткізу шартында бұл 30 күн актіге қол қойылған күннен саналады. Сондықтан бастау күнін өз шартыңыздан табыңыз.

Тұрақсыздық айыбы дегеніміз не

Тұрақсыздық айыбы — міндеттемесін орындамаған немесе кешіктірген тарап төлейтін ақша. Оның мөлшерін заң не шарт белгілейді. Ол екі түрлі болады: бір рет төленетін тіркелген сома (айыппұл) немесе кешіккен әр күнге есептелетін пайыз (өсімпұл). Айыпты алу үшін шығын келгенін дәлелдеудің керегі жоқ: төлемнің кешіккені жеткілікті.

Шартқа жазылмаса да, заңда белгіленген айыпты талап етуге болады. Шартта мөлшер жазылса, сол мөлшер алынады.

Есептің мысалы

Айыпты мысалмен есептейік. Шарт сомасы 5 000 000 теңге, тапсырыс беруші бүкіл соманы кешіктірді, үлгілік шарт бойынша кешіккен әр күнге 0,1 %. Сонда бір күн 5 000 теңге, 30 күн 150 000 теңге болады. Шегі — шарт сомасының 10 %-ы, яғни 500 000 теңге: бұл сомаға 100 күнде жетеді.

Бір ескерту бар. Тапсырыс берушінің бюджетінде ақша жетпей төлем кешіксе, үлгілік шарт бойынша айып есептелмейді. Мұндай жағдайда айып ақша әкелмеуі мүмкін.

Шартта айып жазылмаса

Шартта басқа мөлшер жазылмаса, ақшаны уақытында төлемеген тапсырыс беруші Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі бойынша айып төлейді. Мөлшерлеме өзгеріп отырады: 2026 жылғы 23 қазаннан бері ол жылына 15,75 %. Сотқа барсаңыз, мөлшерлеменің қай күнгі мәнін алуды өзіңіз таңдайсыз: талап арыз берген күнгі, сот шешім шығарған күнгі немесе ақша нақты төленген күнгі.

Сот не істей алады

Айып шығынмен салыстырғанда тым көп болса, сот оны азайта алады, бірақ тек тапсырыс беруші сұраса. Сондықтан талап арызда есепті түсіндіріп жазыңыз. Айып шығынды толық жаппаса, қалған шығынды да талап етуге болады.

Сотқа жүгінудің жалпы мерзімі — үш жыл, оны келісіп өзгертуге болмайды. Төлем күні нақты жазылса, мерзім сол күн өткен соң басталады. Негізгі борышты талап ету мерзімі өтіп кетсе, айыпты талап ету мерзімі де бітеді. Сотқа дейін талап хат жіберіңіз, үлгісі талап хат бетінде.

Төлемді күтпей ақша алу

Айып шығынның бір бөлігін өтейді, бірақ ақшаны бүгін қайтармайды. Ал жалақы мен салық күтпейді. Актіге қол қойылса, банк факторинг желісі бойынша соманың көп бөлігін бірден аударады. Тапсырыс беруші төлегенде банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді. Сонда төлемді кешіктіру жұмысыңызды тоқтатпайды.

Банк желіні үш жылға дейін ашады. Кейбір банктер, мысалы BCC (ЦентрКредит банкі), кепіл сұрамайды. Банк сіздің бұрынғы актілеріңізді тапсырыс беруші қалай төлегеніне қарайды. Тапсырыс беруші бұрын бірде-бір актіңізді төлемеген болса, желі ашылмауы мүмкін.

Келесі шартта нені ескеру керек

Бір тапсырыс беруші қайта-қайта кешіктірсе, әр актінің төлем күнін бөлек санап, кестеге жазып отырыңыз. Жаңа шартқа төлем күнін нақты жазыңыз, мысалы: «актіге қол қойылған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде». Айып мөлшерін де шартқа енгізіңіз.

Төлемді кешіктіру: қайдан бастау керек

1. Шарттан төлем туралы бапты тауып, мерзімнің бастау күнін белгілеңіз.
2. Айыпты кестедегідей есептеп, қағазға түсіріңіз.
3. Шартты, актіні, электрондық шот-фактураны және есепті тіркеп, тапсырыс берушіге жазбаша талап хат жіберіңіз.
4. Актіге қол қойылған болса, факторинг желісіне өтінім беруге бола ма, соны тексертіңіз.

«Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады.