Өсімпұл есептеу: төлем кешіксе қанша болады
Қысқаша. Өсімпұл шартта жазылған ставкамен есептеледі. Ставка жазылмаса, ақша кешіккенде Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі қолданылады: 2026 жылғы 23 қазаннан бастап ол жылдық 15,75 %. Шарттағы күніне 0,1 % жылына 36,5 % болады, яғни базалық мөлшерлемеден екі еседен көп.
Төлем кешікті, бухгалтер өсімпұлды есептей бастайды. Бірақ айып шарттағы ставкамен де, заңдағы ставкамен де шығуы мүмкін, ал сома бірнеше есе өзгеше болады. Екі есепті қатар салыстырайық.
Қай ставканы алады
Шартта өсімпұл мөлшері жазылса, соны қолданады: шарттағы ставка заңнан басым. Жазылмаса, ақша төлеуді кешіктіргені үшін айып Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесімен есептеледі. Айыпты қай күнгі ставкамен есептеуді сотта кредитор өзі таңдайды: арыз берген, шешім шыққан немесе ақша төленген күнгі ставкамен.
Шарт жасасқанда ставканы жылдыққа айналдырып көріңіз: күніне 0,1 % жылына 36,5 %-ға тең.
Есептеу тәсілі
Есепті былай бағалаңыз: борыш × ставка ÷ 365 × кешіккен күн. Айып ақша кредиторға төленген күнге дейін есептеледі.
Өсімпұл есебі: екі ставка
Борыш 5 000 000 теңге, кешіккені 40 күн. Базалық мөлшерлемемен: 5 000 000 × 0,1575 ÷ 365 × 40 = 86 301 теңге. Шартта күніне 0,1 % болса: 5 000 × 40 = 200 000 теңге.
| Кешіккен күн | Базалық мөлшерлеме (15,75 %) | Шарт (0,1 % күніне) |
|---|---|---|
| 10 күн | 21 575 теңге | 50 000 теңге |
| 30 күн | 64 726 теңге | 150 000 теңге |
| 60 күн | 129 452 теңге | 300 000 теңге |
| 90 күн | 194 178 теңге | 450 000 теңге |
Шартта шек, мысалы, 10 % болса, ол 500 000 теңге: 90-шы күні 450 000 теңгеге жетеді.
Мемлекеттік сатып алу шарттарындағы ставкалар мен шектер бөлек бетте жазылған.
Өсімпұл мен айыппұл
Айыппұл — бір реттік тіркелген сома, ал өсімпұл кешіккен әр күн сайын өседі. Екеуі де тұрақсыздық айыбының түрі.
Шарт жасағанда не жазу керек
Төрт нәрсені анық жазыңыз. Біріншісі — ставка: пайызы және қай мерзімге (күніне не жылына) есептелетіні. Екіншісі — жалпы шек. Үшіншісі — есеп қай күннен басталатыны. Төртіншісі — қандай жағдайда айып есептелмейтіні. Сонда бухгалтер мен сот есепті бірдей шығарады.
Сот пен залал
Сот айыпты борышқордың өтініші бойынша ғана азайта алады. Кредитордың залалы, яғни шығыны, өсімпұлдан көп болса, борышқордан тек айырманы өндіріп алуға болады.
Айыпты қалай талап етеді
Алдымен тапсырыс берушіге талап хат жіберіңіз: есепті, күн санын және ставканы көрсетіңіз. Жауап келмесе, сот бұйрығын сұраңыз. Айып шартта немесе заңда жазылса, судья бұйрықта оның мөлшерін және қай кезеңге есептелгенін көрсетеді. Бұйрыққа баж — 1,5 %, ал талап арызға — 3 %. Талап қою мерзімі — үш жыл, ол төлеу мерзімі біткен күннен басталады. Негізгі борыш бойынша мерзім өтсе, айып бойынша да өтеді.
Ақша бүгін керек болса
Айып кешіккен ақшаны қайтарып бермейді, тек кешіккен үшін өтем береді. Актіге қол қойылған болса, банктен факторинг желісін ашуға болады. Бұл — белгілі бір сомаға дейінгі лимит, соның ішінде банк әр қол қойылған акт үшін соманың көп бөлігін сізге аударады. Тапсырыс беруші төлегенде, банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді.
Қанша тұрақсыздық айыбы жиналды
Мысал. Мөлшерлеме мен шекті шартыңыздан алыңыз: мемлекеттік сатып алудың үлгілік шартында күніне 0,1 %, 10 %-дан аспайды.
«Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады.
Дау жүріп жатқанда ақша қазір керек пе?Акт бойынша ақшаны сотсыз алуға бола ма, тексеремізАктіңізді қай банк алатынын біліңіз
Актіге қол қойылса, ақшаны сотты күтпей, факторинг желісі арқылы алуға болады.Акт пен тапсырыс берушіні қарап, мұндай актілермен қай банк жұмыс істейтінін айтамыз.Тұрақсыздық айыбын әрі қарай талап ете бересіз, ал акт бойынша ақшаны ертерек аласыз. Жұмыс уақытында хабарласамыз. Желі туралы шешімді банк қабылдайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өсімпұлды қалай есептейді?
Шартта ставка болса, соны алыңыз. Болмаса, борыш × 15,75 % ÷ 365 × кешіккен күн деп бағалап көруге болады: 15,75 % — 2026 жылғы 23 қазаннан бастап базалық мөлшерлеме.
Өсімпұл қай күнге дейін өседі?
Ақша кредиторға түскен күнге дейін. Шығын өсімпұлдан көп болса, борышқордан тек айырманы өндіріп алуға болады.
Базалық мөлшерлемені қай күнге алады?
Сотта кредитор таңдайды: арыз берген күн, шешім шыққан күн немесе ақша төленген күн.
Өнім беруші кешіктірсе, айып қанша?
Мемлекеттік сатып алудың үлгілік шартында әр күн үшін 0,1 %, шегі — 15 %. Тауардың бір бөлігі жеткізілмесе, жеткізілмеген бөліктен есептеледі.
Өсімпұл қашан есептелмейді?
Мемлекеттік сатып алудың үлгілік шартында бюджет шығыны қысқарғанда немесе бюджеттің бақылау шотында ақша жетпегенде тапсырыс беруші айып төлемейді.
Тақырып бойынша тағы
Дереккөздер және тексерілген күні
- Азаматтық кодекс (жалпы бөлім), 297, 351, 353-баптар, тексерілді 2026-11-15
- Ұлттық Банк, базалық мөлшерлеме туралы хабарлама, тексерілді 2026-11-15
- Мемлекеттік сатып алу қағидалары, үлгілік шарттар, тексерілді 2026-11-15