Қарыздарды сатып алу: кім сатып алады, қанша береді және ұсынысты қалай салыстыру керек

Тапсырыс беруші төлемей жатса, сол ақшаны алу құқығын сатуға болады. Бірақ қарыздарды сатып алу шарты әр ұйымда әртүрлі. Төменде кімнің қалай сатып алатыны, регрестің мәні, үш нақты ұсыныс және 10 млн теңгелік мысал берілген.

Қарыздарды сатып алу дегеніміз не

Ұйым тапсырыс берушіңіз сізге төлейтін ақшаны талап ету құқығын сатып алып, сізге ақша береді. Заңда бұл — талап ету құқығын беру, ал банк немесе факторинг компаниясы сатып алса — факторинг, яғни ақшалай талапты беріп қаржыландыру. Сатып алушы беретін ақша талап сомасынан аз, айырмасы — дисконт.

Кім сатып алады

Заңды тұлғалардың қарызын сатып алатындар үш топқа бөлінеді.

• Банктер. Заң бойынша банк лицензиямен тауар, жұмыс, қызмет үшін төлем талап ету құқығын сатып ала алады.
• Микроқаржы ұйымдары. 2026 жылғы заң оларға да факторинг операцияларын жасауға рұқсат берді. Мысалы, CreditFlow — микроқаржы ұйымы.
• Факторинг компаниялары. Бұлар банк емес, көбі онлайн жұмыс істейді. Мысалы, eFactoring (электрондық факторинг орталығының онлайн-платформасы) мен e-Lab Factor — осындай компаниялар. Олар бір актіні қаржыландырады немесе сатып алады.

Регресс: тәуекел кімде қалады

Азаматтық кодекс бойынша, шартта басқаша жазылмаса, сіз тапсырыс берушінің төлемей қалғанына жауап бермейсіз. Бірақ шартта басқаша жазуға болады. Регресс — тапсырыс беруші төлемесе, сатып алушының ақшаны сізден қайтарып алу құқығы. Регрессіз шартта бұл тәуекелді сатып алушы өзі көтереді.

Нарықта екеуі де бар. eFactoring регрессіз жұмыс істейді. CreditFlow тәуекелді тек ұлттық деңгейдегі ірі сатып алушылар бойынша өзіне алады, қалғанында ол сізде қалады. e-Lab Factor-да регресті нұсқаның ставкасы ең төмен, ал регрессізін жеке шешіммен ғана береді. Толығырақ регресс бетінде.

Үш ұсыныс бір кестеде

Сандар — әр компанияның өз шарты.

Мысал: 10 000 000 ₸ талап

eFactoring-тің «Факторинг» өнімінде 8 000 000 ₸ әдетте бір жұмыс күнінде келеді. Қалған 2 000 000 ₸ комиссиясы ұсталып, тапсырыс беруші төлеген соң түседі. «Актіні сату» өнімінде 9 500 000 ₸ бір-ақ рет келеді, одан кейін ештеңе түспейді.

CreditFlow 9 000 000 ₸-ге дейін береді. Ставкасы айына 2 %-дан, яғни жылына шамамен 24 %. Бір айға бұл 9 000 000 ₸-нің 2 %-ы — 180 000 ₸.

Бірінші төлем, соңғы сома және тәуекел үшеуінде үш түрлі. Сондықтан тек бірінші санға қарамаңыз: комиссия шегерілгеннен кейін қолыңызда не қалатынын және тапсырыс беруші төлемесе не болатынын қатар қойыңыз.

Нені сатып алмайды

Әр компанияның өз шегі бар. Мысалы, eFactoring:

• тек мемлекеттік сатып алу порталындағы шарттармен жұмыс істейді, Самұрық-Қазына мен Бәйтерек компанияларының сатып алуын қолдамайды;
• жосықсыз қатысушылар тізіліміндегі, салық берешегі 5 млн теңгеден асқан немесе атқарушылық іс ашылған өнім берушіні қаржыландырмайды;
• өткен жылғы актілерді сатып алмайды.

CreditFlow тек ЖШС пен акционерлік қоғамды қабылдайды: компания кемінде бір жыл жұмыс істеген, капиталы мен пайдасы оң, жылдық түсімі кемінде 250 млн теңге болуы керек.

Сатып алушыны таңдағанда нені салыстыру керек

1. Бірінші төлем: қанша және қашан келеді.
2. Соңғы сома: комиссия мен дисконт шегерілгенде қолыңызда қанша қалады.
3. Регресс: тапсырыс беруші төлемесе, ақшаны қайтару сізге түсе ме.
4. Актінің жасы: сіздің актіңіз сатып алушының шегіне сыя ма.

Қалай келіседі

1. Талап құжаттарын жинаңыз: шарт, қол қойылған акт, электрондық шот-фактура.
2. Шарты сізге сай келетін 2–3 компанияны таңдап, әрқайсысынан ұсынысты жазбаша алыңыз.
3. Төрт көрсеткішті жоғарыдағы тізім бойынша кестеге жазып, соңғы сомасы мен тәуекелі сізге қолайлысын таңдаңыз.
4. Шартқа қол қоярдан бұрын регресс тармағын тағы бір рет оқыңыз. Қарыздарды сатып алу шарты бастапқы шарт қандай түрде жасалса, сол түрде жазбаша жасалады.

Сату туралы басқа беттер: қарызды сату және дебиторлық берешекті сату.