Заңды тұрақсыздық айыбы: Азаматтық кодекс бойынша қандай болады

Серіктес ақша төлемей қойса, бірінші сұрақ — кешіккені үшін қанша сұрауға болады. Жауап Азаматтық кодексте бар. Шартта айып жазылмаған болса да, заңды тұрақсыздық айыбы сізді қорғайды.

Тұрақсыздық айыбы дегеніміз не

Тұрақсыздық айыбы — міндеттемені орындамаған не кешіктірген жақ төлейтін ақша сомасы. Айыппұл мен өсімпұл — оның екі түрі. Айыппұл әдетте бір реттік тіркелген сома болады, ал өсімпұл кешіккен әр күн сайын өсіп отырады. Айыпты төлетуге залалды дәлелдеудің қажеті жоқ.

Айып заңды және шарттық болып бөлінеді. Заңды тұрақсыздық айыбын шартта жазылмаса да талап ете аласыз. Заң тыйым салмаса, оның мөлшерін шартпен арттыруға болады. Шарттық айып тек жазбаша келісілсе жарамды, ауызша келіссеңіз, жарамсыз. Мөлшері тіркелген сома болып немесе орындалмаған міндеттеме сомасының пайызы болып жазылады.

Заңды және шарттық айыптың айырмасы

Мысал: серіктес 2 000 000 теңгені 30 күн кешіктірді. Шартта айып жазылмаған болса, заңды тұрақсыздық айыбы жұмыс істейді: 2 000 000 × 0,1575 ÷ 365 × 30 ≈ 25 890 теңге. Шартта «әр күн үшін 0,1 %» деп жазылса, шарттағы мөлшер қолданылады: 2 000 000 × 0,001 × 30 = 60 000 теңге. Яғни шартта мөлшер болса, соны аласыз, болмаса — заңдағы мөлшерлемені.

Ақша кешіксе, айып қалай есептеледі

Борышқор ақшаны кешіктірсе және шартта басқа мөлшер болмаса, айып Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесімен есептеледі. 2026 жылғы 23 қазаннан бастап базалық мөлшерлеме жылдық 15,75 %. Айыпты қай күнгі ставкамен есептеуді сотта өзіңіз таңдайсыз: арыз берген, шешім шыққан немесе ақша төленген күнгі ставкамен.

Айып ақша кредиторға төленген күнге дейін өсе береді. Бағалап есептеу үшін былай алыңыз: борыш × 15,75 % ÷ 365 × кешіккен күн.

Шартта басқа мөлшер болса, соны қолданыңыз. Мемлекеттік сатып алудың үлгілік шартында тапсырыс беруші кешіктірген әр күн үшін 0,1 %-ды төлейді, бірақ жалпы 10 %-дан аспайды. Бұл туралы мемлекеттік сатып алу бөлімінде жазылған.

Айып пен залал

Залал айып жаппаған бөлігінде ғана өтеледі. Мысалы, залал 500 000 теңге, ал айып 300 000 теңге болса, қалған 200 000 теңгені залал ретінде сұрайсыз. Заң немесе шарт рұқсат етсе, залалды айыпқа қоса толық сұрайсыз. Шартта «не айып, не залал» деп жазылса, екеуінің бірін ғана таңдайсыз.

Сот айыпты азайта ала ма

Айып тым көп болса, сот оны азайта алады, бірақ борышқор өтініш білдірсе ғана. Сот орындалған бөлікті және екі жақтың мүддесін ескереді.

Айыпты қашан сұрайсыз

Айыпты міндеттемені бұзған, яғни төлемді не жеткізуді кешіктірген жақтан сұрайсыз. Ол заңда немесе жазбаша шартта жазылған болуы керек. Талап қою мерзімі — үш жыл, ол төлеу мерзімі біткен күннен басталады. Негізгі борышқа мерзім өтсе, айыпқа да өтеді. Алдымен талап хат жіберіңіз.

Ақша бүгін керек болса

Айыпты өндіріп біткенше уақыт кетеді. Ақша бүгін керек болса, актіге қол қойылған соң банктен факторинг желісін ашуға болады. Бұл — белгілі бір сомаға дейінгі лимит, соның ішінде банк әр қол қойылған акт үшін соманың көп бөлігін сізге аударады. Тапсырыс беруші төлегенде, банкпен есеп жабылады, қалғаны сізге келеді.

«Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері актілеріңізді қарап, тапсырыс берушіңізбен жұмыс істейтін банкті таңдайды. Құжаттар мен өтінімді дайындап, желі ашылғанша қасыңызда болады.